Vanaf het begin van mijn carrière heb ik mij bij spontane klachten (die dus niet ontstaan na een trauma) altijd twee dingen afgevraagd: wat is de oorzaak van deze klachten? en: waarom gaat het niet over? 

Het antwoord op de eerste vraag is vooral gelegen in de omstandigheden waarbij de klachten ontstaan. Heel vaak gaat het dan om het werk. (teveel belasting of te eenzijdige belasting). Vaak spelen ook persoonlijke omstandigheden een rol, waardoor de belastbaarheid (de draagkracht) minder is geworden. In ieder geval is er sprake van overbelasting.

Overbelasting uit zich vaak in de spieren: deze gaan ‘vastzitten’ en/of er vormen zich ‘Triggerpoints’: harde en hinderlijke plekken in de spier die ook een uitstralende pijn kunnen geven.

Klachten gaan niet over als er sprake is van een vorm van overspanning. Bij overspanning zijn de klachten uitgebreid over meer lichamelijke, emotionele én/of mentale systemen. Bij korte termijn overspanning is  er sprake van te hoge (nor)adrenaline in het bloed en wordt u druk, angstig, rusteloos en kunt u moeilijk in slaap vallen. Bij een lange termijn overspanning krijg je last van vermoeidheid, hoofdpijn of slaapklachten (vroeg wakker worden!), maar ook hoge bloeddruk, hartbonsen en piekeren, veel piekeren.

Overigens kunt u ook last hebben van juist een te laag niveau van adrenaline of cortisol door aanleg of uitputting (bijnieruitputting). Of een combinatie van deze verschijnselen. Zie onze model rond overspanning.

Burnout:
U ziet het woord 'burnout' niet terug in dit model. Deze term wordt vooral gebruikt als de overspanning vooral door het werk komt, zodanig dat men het werk niet meer kan uitvoeren. De biologische achtergrond van deze burnout kan heel divers zijn. Vermoedelijk is er dan wel sprake van een van onderstaande stresstypes.

 Overspanningsmodel: wat er kan gebeuren als er door omstandigheden uit heden over verleden teveel van bepaalde stresshormonen in je bloed blijft zitten

Overspanningsmodel: wat er kan gebeuren als er door omstandigheden uit heden over verleden teveel van bepaalde stresshormonen in je bloed blijft zitten

De vier overspanningstypes:

  • Overspannen: ik spreek over 'overspannenheid' als er aantoonbaar sprake is van een hoog adrenaline -niveau in rust (verhoogde hartslag, snelle ademfrequentie, slechte hartcoherentie, snelle transpiratiereactie, slecht herstel na stressor). Verder is er -door langdurige overbelating- sprake van verhoogde cortisolniveaus. Dit blijkt ook uit de hartcoherentie én symptomen als onrust, niet stil kunnen zitten, (heel) slecht slapen, prikkelbaarhied, paniekerig, hartbonzen en dergelijke.
  • Overgevoelig: ik spreek over 'overgevoeligheid' als er  aantoonbaar sprake is een hoog adrenaline-niveau, maar met veel vermoeidheid of moeite om tot actie te komen. Men kan dan van slag raken van de kleinste zaken, angstig zijn of paniekaanvallen krijgen, in ieder geval heel prikkelbaar en overbezorgd (over zichzelf en de hele wereld). De lage cortisol-spiegel bij deze personen kan komen door aanleg of uitputting.
  • Overwerkt: mensen die 'alleen' overwerkt zijn hebben geen verhoogde adrenalineniveau, maar wel vermoeidheidsklachten die zich overigens dan plotseling aandienen. Door de lage adrenaline voelen ze vaak de waarschuwingssignalen niet. Men kan bijvoorbeeld plotseling last krijgen van hoofdpijn of migraine of een tijdlang (heel) vroeg wakker worden. Depressiviteit en/of somber piekeren over een bepaald onderwerp hoort ook bij dit type. Vaak hebben deze mensen ook allerlei (vage) pijnklachten.
  • Oververmoeid: mensen die alleen maar heel moe zijn, nergens meer zin in hebben en zich derhalve een beetje afsluiten van de wereld hebben algemeen lage stress-hormonenniveaus. Men spreekt ook wel over bijnier-uitputting. Deze ontstaat door een combinatie van aanleg en uitputting. De uitputting kan ontstaan door een periode van hevige stress, maar ook door infectieziektes. of door een combinatie van factoren. Mensen die hier last van hebben worden al moe wakker en reageren vervelend op lichamelijke inspanning.

Overigens kunnen ook mengvormen ontstaan van deze stresstypes en hebben veel mensen al een zekere aanleg voor een bepaalde wijze van reageren op stress. E.e.a. heeft te maken met aanleg, persoonlijke voorgeschiedenis, omstandigheden en geslacht.

 Overzicht van de verschillen van de twee belangrijkste stresssystemen (adaptatiesystemen bij externe of interne 'bedreigingen')

Overzicht van de verschillen van de twee belangrijkste stresssystemen (adaptatiesystemen bij externe of interne 'bedreigingen')

 

Bron:

  • Chill:
  • Stressvormen - Hellhamer
  • Waarom Zebra's geen maagzweer krijgen
  • Bijnieruitputting - Wilson

Ik ontwikkelde (en blijf dit ontwikkelen) een traject bij overspanningsklachten. Dit traject bestaat uit 5 stappen:

  • intake met een energie-assessment en vragenlijsten ter bepaling van het type stress/ontregeling en vermoeidheid 
  • coaching gericht op het beter omgaan met jezelf en de verschillende stressbronnen
  • bevorderen van lichamelijke ontspanning (ademhaling, spierontspanning, zelfsuggesties, vergroten van het lichaamsbewustzijn en/of massages)
  • vergroten van de mentale weerbaarheid vooral door mindfulness-training (leren minder te piekeren, meditaties, stappen leren nemen in een positief denkproces
  • opbouw lichaamsbeweging (niet alleen meer bewegen, maar ook kwaliteitsbeweging zoals balansoefeningen, Tai Chi, Pilates e.d.)

De Mindfulnesstraining die ik regelmatig geef bevat de meeste elementen uit deze aanpak én helpt u heel goed een andere manier aan te leren om met stress om te gaan en gezond te blijven.