(3) De Bio van Stress; deel 1 - stress is gezond

 'Gezonde' opwinding verbeterd de prestatie

'Gezonde' opwinding verbeterd de prestatie

Hoewel veel medici de (fysieke) verschijnselen van teveel stress en burnout maar nauwelijks herkennen, en derhalve ook vaak niet erkennen (zie vorige blogs), liggen er wel degelijk allerlei biologische verschijnselen ten grondslag aan de gebeurtenissen rond stress. Om te beginnen zijn er de gezonde reacties die ervoor zorgen dat jij, je ‘geest’ en je lichaam zich aanpassen aan de omstandigheden, zodat je erop kan inspelen.

Daarnaast zijn er de verschijnselen die optreden als de stress te lang heeft geduurd of te hevig is geweest. Er treed een ontregeling op van genoemde aanpassingsreacties. Hierdoor raak je in een overspannen toestand of, bij uitputting van de reacties, in een te passieve toestand.

In deze (en de volgende) blog schets ik de processen die plaatsvinden rond de gezonde aanpassing, zodat je ook beter kunt begrijpen waarom het lichaam zich op gegeven moment minder goed aanpast, wat ik in deel 2 en 3 over dit onderwerp verder toelicht.

Mens-Omgeving Aanpassing
Als wakende mens ben je voortdurend, en grotendeels onbewust, bezig je aan te passen aan de omstandigheden. Het maakt daarbij niet uit of die omstandigheden als stressvol worden ervaren of niet; bij veranderingen vanuit de omgeving of van je gedachtes moet je je aanpassen. Een kenmerk van de menselijke aanpassingsreacties is dat deze plaatsvinden bij reële situaties en reëel gevaar, maar ook bij vermeend gevaar (angsten, herinneringen of verwachtingen). Over dit verschil tussen echte stressoren en vermeende stressoren kom ik in latere blogs uitgebreid terug.
In ieder geval draait alles om de interactie tussen mens en (vermeende) omgeving, welke in feite veel interessanter is dan de interactie tussen lichaam en ‘geest’.

4-systemen
De neurologische en hormonale processen die actief zijn bij mens-omgevings interactie zijn enorm complex. Hier kan ik niet anders dat dit vereenvoudigd weer te geven. Hierbij sluit ik overigens aan bij gerenommeerde boeken over menselijke fysiologie.  Bij de interactie zijn dan 4 systemen betrokken:
1-‘selectie’ van informatie in de hogere regionen van onze hersens. Zonder deze selectie zouden alle prikkels van een x-moment bij ons binnen komen en daar zou je snel gek van worden. Informatie wordt dus gefilterd tot eenheden die voor jou op dat moment noodzakelijk en behapbaar zijn (behalve na veel stress; ook daar kom ik later op terug). Denk aan het opvangen van je eigen naam binnen een hoop geroezemoes.
2-het ontstaan van ‘voorspanning’ in de meeste spieren. Dit is nodig als voorbereiding op eventuele echte actie. Denk aan het lichtjes optrekken van de schouders bij kou, maar ook bij concentratie. 
3-versterkte activiteit in het autonome zenuwstelsel dat bijna geheel buiten de wil om, dus autonoom, zorgt voor bijvoorbeeld versnelling van de ademhaling en hartslag, het verplaatsen van bloed van de organen naar de spieren en transpiratie. Denk aan het kloppen van je hart bij schrik.
4-versterkte activiteit in dat deel van ons hormonale systeem, waardoor er vooral cortisol wordt afgescheiden, dat –met enige vertraging- o.m. zorgt voor de voeding van de spieren en de belangrijkste hersendelen. Dit zou je het energie-systeem kunnen noemen. Denk aan de gewenning aan een inspanning na een tijdje actief te zijn (het ‘op gang komen’).

(wordt vervolgd)