(6) Is overspanning of burnout te meten?

In de vorige delen van deze blog heb ik aangegeven dat overspanning of burnout het resultaat zijn van omgevings-geest-lichaam interactie. Het raakt je in heel je functioneren, waardoor het echter door traditioneel opgeleide medici wel eens niet serieus genoeg genomen wordt. Of wordt betiteld als iets psychisch. Ook schetste ik in drie delen hoe het overspannings- en uitputtingsmechanisme werkt.

Uitputting is meestal de voortzetting van overspanning, alhoewel er voor uitputting ook andere oorzaken kunnen zijn, zoals een infectieproces (denk aan de moeheid na de ziekte van Pfeiffer). In verreweg de meeste gevallen van overspanning is er geen infectie en is het derhalve niet te meten met erkende analyses van het bloed, de longfunctie, foto’s en scans en dergelijke. Soms is er een verhoging van de bloeddruk, maar de relatie tussen overspanning en hoge bloeddruk is zeker niet één op één.

Maar overspanning is wel degelijk aan te tonen als je verschillende instrumenten aan elkaar koppelt.

Vragenlijsten
Er zijn een aantal vragenlijsten in omloop die op verschillende manieren kijken naar overspanning. Soms zijn ze meer preventief bedoeld; maar er zijn ook vragenlijsten die op de diagnose gericht zijn. Bij overspanning kijk ik, gezien mijn visie, vooral naar vragenlijsten die niet alleen scoren op ‘mentale’ eigenschappen, maar ook op de fysieke gevolgen. Overspanning is vooral een fysiek proces, maar verreweg de meeste vragenlijsten richten zich op de emotionele en mentale oorzaken en gevolgen.

Overheid
Zo ook de vragenlijsten van de website  checkjestress.nl.  Een site van de overheid die zich ook zorgen maakt over burnout (maar daar zelf ook debet aan is, maar dat terzijde). 

Het zijn goede vragenlijsten om de psychosociale aspecten van ‘burnout’ eens bij je de revue te laten passeren (ook op bedrijfsniveau), maar de uitgebreide burnout-vragenlijst geeft meer weer in hoeverre jij je zorgen maakt over stress dan over er daadwerkelijk een ontregeling is.

GGZ
In dit interessante artikeltje wordt geclaimd dat stress/overspanning óók gepaard gaat met fysieke klachten. Maar dat dat een onderdeel is van het psychische probleem dat overspanning toch vooral is. Het is deze benadering die maakt dat ‘teveel stress hebben’ niet serieus genoeg genomen wordt. Stress veroorzaakt een totaal reactie en, bij een ‘teveel’ een totaal ontregeling die het psychisch/fysieke overstijgt. De titel van het stuk zou dus om te beginnen moeten zijn: ‘hoe herken ik stress’? En daar zou dan ook bij moeten staan: piekeren, snel emotioneel e.d. Kortom zoals in de vragenlijsten die ik hieronder presenteer.  

De top 10-stressklachten die in het artikel worden genoemd zijn wel weer heel adequaat en sluiten aan bij mijn vragenlijst. Dit lijstje kun je dus goed beschouwen als graadmeter

Stressthermometer
In feite vormen deze items een soort ‘stressthermometer’.  In iets andere vorm vind je deze terug in de Fysieke, Emotionele, Mentale Klachtenevaluatie (FEMKE) die ik zelf ontwikkelde en gebruik. Dit geeft mij snel een indruk, maar is niet wetenschappelijk gevalideerd.

4DKL
Een van de beste en zeer veel gebruikte vragenlijst is de 4DKL, alhoewel ze hierbij ook als uitgangspunt hebben dat stress vooral een psychisch lijden is. Maar er wordt uitgebreid gevraagd naar de fysieke symptomen.

Als je de laatste twee vragenlijsten invult op beweging.tv moet je je eerst registreren om ook feedback op de lijst te krijgen.

Biofeedback
Naast het gebruik van vragenlijsten kun je een en ander meten met behulp van biofeedback. Van alle signalen die het lichaam afgeeft zijn er een aantal  die goed te meten zijn, bijvoorbeeld de hartslag en de variaties daarin (hartslagvariatie of HRV) , huidtemperatuur, transpiratie aan de vingertoppen en spierspanning. Zelf hanteer ik een tweetal gestandaardiseerde testen die kunnen laten zien of en in welke mate men last heeft van stress. Dat wil zeggen je kunt dan vaststellen in hoeverre het lichaam zich gedraagt in rust en hoe het zich aanpast aan een stressor.

Overigens is het belangrijk dat deze biofeedback wordt toegepast door een deskundige, aangezien de uitkomsten multi-interpretabel zijn. Vandaar dat de biofeedback (nog) niet erg wordt toegepast in de reguliere zorg, maar die schiet sowieso tekort in dit soort lichaam-geestoverstijgende aandoeningen zoals ik eerder beredeneerde.

Voor de geïnteresseerden hieronder een film met een demo van biofeedback.

Als je met de combinatie van vragenlijsten en biofeedback-test bevestigd hebt gekregen wat je eigenlijk al wist, namelijk dat je overspannen bent, dan wordt het tijd daaraan iets te gaan doen. Daarover gaat mijn volgende blog.