(26) Het lichaam liegt niet

Over Biofeedback en de sporen van stress

leugendetector.JPG

Iedereen kent biofeedback al jaren maar dan in de vorm van de leugendetector ('polygraph'). Hiermee worden dan mensen met spionage- of criminele activiteiten ondervraagd. De metertjes slaan uit bij een vermeende leugen, wat spannende televisie oplevert.

Jammer genoeg is dit nu juist een vrij slechte toepassing van biofeedback. Mensen kunnen getraind worden om fysieke signalen te onderdrukken en psychopaten kunnen liegen. zonder last te krijgen van hun geweten, 

Mensen met een gezond geweten, die geen serieuze misdaad (of spionage) begaan, kunnen wél veel leren van biofeedback.

Lichaamssignalen
Veel lichaamssignalen zijn meetbaar. Dokters doen niet anders door naar je te luisteren, je bloed te prikken of in je urine te kijken. Biofeedback maakt gebruik van signalen aan de huid met behulp van sensoren. Deze signalen worden vervolgens versterkt door de computer en laten dan één op één de reacties zien in rust en bij bepaalde handelingen, maar ook bij bepaalde gedachtes en gevoelens!

Met name lukt het om inzicht te krijgen in de ademhaling, de hartslag, transpiratie (van de vingertoppen), huidtemperatuur en spierspanning (van de spieren die direct onder de huid liggen).

Wat zeggen deze parameters

mfb.jpg
  • Spierspanning: te meten is in welke mate je oppervlakkige spieren aanspant, nodig of onnodig. Zo kunnen we vaststellen of je bij het typen onnodig je schouderspieren aanspant. Of dat je bij een bepaalde handeling een bepaalde spier juist te weinig gebruikt (b.v. bovenbeenspier ná gips). Met deze biofeedbackwaarde (de EMG) kun je mensen dan leren om de spieren minder of juist meer te gebruiken.
    Met EMG stuur je in het bewuste zenuwstelsel, waarvan bepaalde aspecten onbewust verlopen. Te zien is dat je hier veel invloed op hebt, al vraagt het om meen leerproces
  • Ademhaling: met een band om je middel kun je laten zien hoe snel en hoe diep iemand ademt. Met twee banden kun je het verschil laten zien tussen 'buikademhaling' en 'borstademhaling'. Domineert deze laatste -in rust- dan is er sprake van een ongunstig patroon, door wat voor een oorzaak dan ook.
    Ook de adem kun je dus goed bewust maken, al is het ademproces vooral een autonoom proces. Het gaat, gelukkig, door in álle omstandigheden, maar kan laten zien of er sprake is van agitatie bij iemand. Je kunt leren om dit goeddeels onbewuste proces te verbeteren (in rust).
hart10.gif
  • Hartslag: de hartslag is natuurlijk heel eenvoudig te meten - dat kun je al met je vingers en een secondewijzer. Maar bij biofeedbackmetingen kun je ook zien wat de variaties zijn in de hartslag op ieder moment. De hartslag is namelijk niet zo constant als de tikken van een klok. Door allerlei gebeurtenissen kan de hartslag variëren, en dit is -tot op zekere hoogte-  een gezond teken! Ook, of juist, in rust.

Je kunt dit autonome proces van de hartslag toch goed beïnvloeden; via ademoefening en andere ontspanningsoefeningen kun je de hartfrequentie omlaag krijgen én de variaties daarin verbeteren. Dat is gunstig voor je hart en voor jouw herstel in het geheel.
 

sweatey.jpg

Huidgeleiding of transpireren: de mate waarin de huid stroompjes geleiden is afhankelijk van de vochtigheidsgraad. Neemt die iets toe (vooral door transpiratie) dan neemt de  huidgeleiding toe. Vooral de vingertoppen zijn een ideale plek om deze hele gevoelige parameter te voelen. Bij een kleine toename van de inspanning óf de nervositeit worden de vingertoppen al iets vochtiger, wat onmiddelijk leidt tot meer huidgeleiding. Een te sterke nervositeit (of opgebouwde spanning) wordt dan onmiddelijk zichtbaar. Met deze parameter kun je inderdaad leugens ontdekken, mits de proefpersoon beschikt over een normaal geweten en niet is getraind.

  • Temperatuur: ook de temperatuur is goed te meten aan de huid. Meestal gebruiken we hiervoor ook de vingertoppen. Bij nervositeit, vermoeidheid, maar ook door aanleg (of veel roken!) is de huidtemperatuur (veel) lager als de kerntemperatuur (die 37 is). In ideale omstandigheden en bij een goede huiddoorbloeding kun je de 35 graden halen.
    Zelfs dit hele onbewuste proces kun je met oefeningen bevorderen, wat we in de test of tijdens een langere oefening kunnen laten zien. Heb je echt aanleg voor koude handen, dan vraagt dit wel om geduld.

Test en trainen
Bij een behandeling met biofeedback beginnen we eigenlijk altijd met een test. De rustwaardes worden vastgesteld en gekeken wordt hoe je reageert om een milde mentale stressor. 

Jouw waardes in rust kunnen afwijken van wat je zou verwachten. Dit kan allerlei oorzaken hebben, maar vaak komt het door een optelsom van spanningen. Door stress of oververmoeidheid verlies je aan aanpassingsvermogen. Je lichaam blijft in een alarmtoestand. De biofeedback-therapeut kan jou laten zien in hoeverre bij jou de waardes in rust afwijken van 'normaal'. Maar ook kan zij/hij laten zien hoeveel invloed jij hebt op je eigen spanningsniveau. En dat is veel meer dan je nu denkt. Door tijd en oefening kun je het spanningsniveau weer omlaag brengen. Dát is de eigenlijke functie van biofeedback.

Bij de stresstest kijken we vooral naar het herstelvermogen: hoe snel keert het lichaam na een (mentale) inspanning weer terug naar de uitgangswaarde. Dit zegt iets over je kwetsbaarheid en vermoeidheid. Zelf gebruik ik voor het bepalen van de rustwaardes ademhaling en hartslag. En voor de stresstest veel meer naar de sterk onbewuste processen van temperatuur en transpiratie.

Rozestraten SCtemp.JPG

Oefening baart kunst
Ontspannen kun je verleren, veel stress en inspanning kan je uit balans brengen. Maar je kunt het ook weer aanleren. Met biofeedback kun je zien hoe je jezelf kunt kalmeren. Stapje voor stapje.

Bij Hart Fysiotherapie kun je langskomen voor een gratis stresstest (maar alleen in de 'daluren'; dus niet voor 9 uur of na 16 uur).

Jip Driehuizen